حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 98
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
بتصرّف يونانىها درآمد ( 478 ق . م . ) و از اين ببعد چندى برترى در دريا با يونانىها گرديد [ علل عدم پيشرفت ايران در جنگ با يونان ] جهات عدم پيشرفت ايران در اين جنگ : اولا بايد متوجّه اين نكته بود كه جنگهاى ايران با يونان اصلا لزومي نداشت چه موقع ايران با داشتن آبادتر و باثروتترين ممالك دنياى آن روزى مانند آسياى صغير و بابل و فينيقيّه و مصر و با نفاق داخلى يونانيها چنان بود كه يونان دير يا زود قهرا در مدار سياست ايران ميگرديد چنان كه چندى بعد با وجود بهرهمنديهايش به همين حال افتاد امّا معايب لشگر ايران موافق نوشتههاى مورّخين چنين به نظر ميرسد : اوّل عدّه عظيم آنكه بزرگترين سبب ضعف آن بود زيرا چنين سپاه عظيم را فقط برترى ايران در دريا ميتوانست نگاهدارد و همين كه در جنگ سالامين ايرانيها فائق نشدند با وجود برترى آنها در خشگى خشيارشا بعجله به اين طرف داردانل عزيمت نمود چه رسانيدن آذوقه بقشون در خطر افتاد ثانيا با وجود اهميّتى كه تفوّق دريائى براى بهرهمندى ايران در اين جنگ داشت انتخاب سالامين براى جنگ دريائى خبط بزرگى بود و يقين است كه اگر اين جنگ در درياىباز ميشد قواى يونانى مضمحل ميگرديد و پس از آن مقاومت يونانيها ديگر نتيجه نداشت زيرا بعد از گرفتن ترموپيل و تسخير آتن راه تمام يونان براى سپاه ايرانباز بود و اگرچه اسپارتىها تنگه كرنت را داشتند ولى تنگه مزبور مانند دربند ترموپيل باريك نبود و سپاه ايرانى ميتوانست به آسانى از جهت فزونى عدّه پشت سر سپاه اسپارتى را بگيرد يا بدون گذشتن از تنگه مزبور هم با بحريّه قوى خود شهرهاى ( پلوپونس ) را يكايك تسخير كرده اسپارت را به زانو درآرد از اين مطالب اساسى گذشته بعضى چيزها نيز در عدم بهرهمندى ايرانيها نفوذ داشت : 1 - بدى اسلحه دفاعى آنها در مقابل يونانيهاى سنگين اسلحه زيرا بجز سپاهيان جاويدان باقي سپاهيان ايرانى داراى اسلحه دفاعى محكم